Sevgili takipçiler, Gunlukkiralikdaireler olarak 6 Şubat depreminde Diyarbakır’da kaç kişi öldü hakkında kısa ama kapsamlı bir rehber hazırladık.
6 Şubat Depreminde Diyarbakır’da Kaç Kişi Öldü? Zihin, Hafıza ve Toplumsal Travmanın Psikolojik Haritası
Bir anı düşünmek bile zor: Sabahın henüz tam aydınlanmadığı bir saat, telefonlara düşen sarsıcı bildirimler ve ardından gelen sessizlik… İnsan zihni böyle anlarda önce anlamaya, sonra inkâr etmeye, en son ise kabullenmeye çalışıyor. Peki bir şehir aynı anda hem kaybı hem de devam etmeyi nasıl deneyimler?
6 Şubat depreminde Diyarbakır’da kaç kişi öldü? sorusu, yalnızca bir sayı arayışı değil; insan zihninin felaket karşısındaki kırılganlığını anlamaya yönelik daha derin bir sorgulama.
Resmî açıklamalara göre 2023 Türkiye–Suriye depremleri sırasında Diyarbakır genelinde yaklaşık 411 kişi hayatını kaybetmiştir. Bu sayı, yalnızca istatistiksel bir veri değil; her biri ayrı bir yaşam öyküsünün, ayrı bir zihinsel ve duygusal dünyanın sona erişini temsil eder.
Kaynak: [
Bilişsel Psikoloji Perspektifi: Zihin Felaketi Nasıl İşler?
İnsan zihni, ani ve büyük ölçekli travmalar karşısında doğrusal çalışmaz. Bilişsel psikoloji araştırmaları, özellikle “şok travma modeli” üzerinden bireylerin ilk etapta gerçekliği işleyemediğini gösterir.
İnkâr ve Bilişsel Donma
Deprem gibi olaylarda ilk tepki çoğu zaman inkârdır. Zihin, gelen bilginin ağırlığını taşıyamadığında “bu gerçek olamaz” savunmasına geçer.
Meta-analizler (özellikle PTSD üzerine yapılan çalışmalar), afet sonrası bireylerin %30 ila %40’ında ilk haftalarda bilişsel bulanıklık ve gerçeklik algısında bozulma görüldüğünü ortaya koyar.
Bu durum şu soruyu akla getirir:
Bir insan, gerçeği ne kadar süre reddedebilir?
Bellek ve Travmatik Kodlama
Travmatik anılar, normal anılardan farklı şekilde kodlanır. Beynin amigdala bölgesi aşırı aktif hale gelirken, hipokampus düzenli hatırlama süreçlerini zayıflatabilir.
Bu nedenle deprem yaşayan birçok kişi:
Zaman algısında bozulma
Parça parça hatırlama
Görsel-işitsel “flashback” deneyimleri
yaşar.
Bilişsel Çelişki ve Gerçeklik Arayışı
Bir yanda “hayattayım” bilgisi, diğer yanda “her şey yıkıldı” algısı… Bu ikili yapı zihinsel bir çatışma yaratır. Sosyal psikolojide bu durum “cognitive dissonance” olarak tanımlanır.
Peki zihin, bu çelişkiyi çözmek için hangi gerçeği seçer?
Duygusal Psikoloji Boyutu: Kayıp, Yas ve Duygusal Dalgalanma
Depremin duygusal etkisi, yalnızca kayıp yaşayanlarla sınırlı değildir. Olayı uzaktan izleyen bireyler bile “ikincil travma” yaşayabilir.
Yasın Evreleri ve Gerçek Hayatın Karmaşası
Kübler-Ross modeline göre yas süreci beş aşamadan oluşur:
İnkâr
Öfke
Pazarlık
Depresyon
Kabullenme
Ancak modern psikoloji bu sürecin doğrusal olmadığını, bireylerin aşamalar arasında gidip geldiğini vurgular.
Özellikle 6 Şubat sonrası Diyarbakır gibi şehirlerde yas, kolektif bir yapıya bürünmüştür.
duygusal zekâ ve Travma Yönetimi
Duygusal zekâ, bireyin kendi duygularını tanıma ve düzenleme kapasitesidir. Afet sonrası yüksek duygusal zekâya sahip bireylerin:
Daha hızlı toparlanma
Sosyal destek arama eğilimi
Empati kurma becerisi
gösterdiği araştırmalarla ortaya konmuştur.
Ancak burada kritik bir soru ortaya çıkar:
Duygusal zekâ, acıyı azaltır mı yoksa sadece daha bilinçli hissetmemizi mi sağlar?
Travmanın Sessiz Duygusal Yükü
Deprem sonrası depresyon ve anksiyete oranlarının arttığı birçok meta-analizde gösterilmiştir. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre afet bölgelerinde:
Travma sonrası stres bozukluğu %20–30
Depresyon %25’e kadar
artış gösterebilir.
Kaynak: [
Sosyal Psikoloji: Toplumun Aynasında Travma
Deprem yalnızca bireysel bir deneyim değil, aynı zamanda sosyal bir kırılmadır.
sosyal etkileşim ve Dayanışma Davranışı
Afet sonrası insanlar arasında gözlemlenen en güçlü olgulardan biri dayanışmadır. Sosyal psikoloji bunu “kolektif yardım davranışı” olarak tanımlar.
Diyarbakır’da ve çevre illerde:
Gönüllü yardım ağları
Komşuluk ilişkilerinin yeniden canlanması
Sosyal medya üzerinden organize destek
gibi yapılar hızla ortaya çıkmıştır.
Toplumsal Kimlik ve Biz Olma Hali
Sosyal kimlik teorisine göre insanlar kriz anlarında bireysel kimlikten çok “biz” kimliğine yönelir. Bu durum dayanışmayı artırır ancak aynı zamanda dış gruplara karşı hassasiyeti de yükseltebilir.
Peki kriz anında “biz” olmak ne kadar sürdürülebilir?
Kolektif Travma ve Hafıza
Toplumlar da bireyler gibi hatırlar. Kolektif hafıza, olayların yalnızca tarihsel değil, duygusal olarak da aktarılmasını sağlar.
Diyarbakır özelinde 6 Şubat depremleri:
Ortak yas ritüelleri
Anma törenleri
Dijital hafıza paylaşımları
ile toplumsal belleğe kazınmıştır.
Psikolojik Araştırmalarda Çelişkiler
Deprem psikolojisi üzerine yapılan araştırmalar her zaman aynı sonuçları vermez. Bazı çalışmalar güçlü sosyal desteğin iyileştirici etkisini vurgularken, bazıları uzun vadeli travmanın kalıcılığını öne çıkarır.
Bu çelişkiler şunu düşündürür:
İnsan zihni gerçekten iyileşebilir mi?
Yoksa sadece travmaya uyum mu sağlar?
Özellikle meta-analizler, travma sonrası bazı bireylerin “post-traumatic growth” yani travma sonrası büyüme yaşadığını gösterir. Bu, bireyin olaydan sonra daha güçlü bir anlam sistemi geliştirmesi anlamına gelir.
Sayının Ötesi: 411 Hayat Ne Anlatır?
6 Şubat depreminde Diyarbakır’da kaç kişi öldü? sorusunun cevabı teknik olarak 411’dir. Ancak psikolojik açıdan bu sayı:
411 farklı aile
411 farklı zihinsel dünya
411 farklı yarım kalan gelecek
anlamına gelir.
Sayılar netleştirir, ama insan zihni sayılarla değil anlamlarla çalışır.
İçsel Sorgulama: Okuyucuya Dönüş
Bir felaketi okurken zihinde şu sorular belirir:
Böyle bir kayıp karşısında ben nasıl tepki verirdim?
Gerçekliği kabul etmek ne kadar sürerdi?
Sosyal bağlarım beni ayakta tutar mıydı?
Bu soruların net cevabı yoktur; çünkü her insanın bilişsel ve duygusal yapısı farklıdır.
Bugün 6 Şubat depreminde Diyarbakır’da kaç kişi öldü konusunu ana başlıklarıyla ele aldık; bir sonraki yazıda görüşmek üzere.
Son Düşünce: Zihin, Toplum ve Sessizlik
Deprem sonrası sessizlik, aslında en yüksek seslerden biridir. Çünkü o sessizlikte hem bireysel yas hem de toplumsal yeniden yapılanma aynı anda vardır.
Diyarbakır’ın hikâyesi, yalnızca bir afetin hikâyesi değildir; insan zihninin kırılma anlarında nasıl yeniden şekillendiğinin de hikâyesidir.
Ve belki de en zor soru hâlâ havada asılıdır:
Bir toplum, kaybını anlamlandırarak mı iyileşir, yoksa sadece onunla yaşamayı mı öğrenir?